Λοιπόν, τις μέτρησα μέχρι στιγμής και βγαίνουν 6. Πέντε θεατρικές παραστάσεις και μια όπερα. Αναφέρομαι στις παραστάσεις που γίνεται χρήση οθόνης είτε τηλεόρασης, είτε πανιού σαν αυτό που συνοδεύει προβολές από projector.
Τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα αισθητή η ανάγκη του θεάτρου να συμπορευτεί με τις νέες τεχνολογίες. Πριν από 6 χρόνια περίπου, αυτό σε μένα τουλάχιστον φάνταζε κάπως εξωπραγματικό. Τότε περίπου είχε συσταθεί στη σχολή Καλών Τεχνών ένα τμήμα Video Art και ψηφιακής τεχνολογίας με τον εντυπωσιακό τίτλο «Digital Arts».
Το παρακολουθούσε κάποιος φίλος σκηνοθέτης, έκανε σ’ αυτό το μεταπτυχιακό του και αποφοίτησε με μια παράσταση όπου συνδύαζε την κλασική σκηνική πράξη με τα νέα μέσα και μάλιστα με τολμηρό τρόπο, αφαιρώντας ο, τιδήποτε σκηνικό αντικείμενο θα μπορούσε να υπάρχει και αντικαθιστώντας το με μια οθόνη όπου προβαλλόνταν και εναλλάσσονταν διάφορες εικόνες που ανάλογα με τους ήχους και τα χρώματα που παρήγαγαν, έκαναν και τους ηθοποιούς να συμπεριφέρονται ανάλογα. Επρόκειτο για μια multimedia διαδραστική performance με την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» ως πρώτη ύλη.
Δεν μπορώ να πω ότι η προσθήκη τέτοιων μέσων με βρίσκει πάντα απόλυτα σύμφωνη. Παρόλα αυτά, καταλαβαίνω την αναγκαιότητα της και χάριν του εκσυγχρονισμού του θεάτρου και όποτε απαιτείται απ’ την παράσταση. Φέτος λοιπόν, η τύχη τα έφερε έτσι, ώστε με δυο μέχρι στιγμής εξαιρέσεις, να έχω δει οθόνη ή τηλεόραση ή πανί περισσότερο από ποτέ και μάλιστα δεν μου άφησε και τις καλύτερες ενυπώσεις.
Οι ενστάσεις μου πηγάζουν απ’ το ότι δεν μπορώ να δεχτώ καμία προσθήκη και δη νεωτεριστική αν δεν εξυπηρετεί δραματουργικά την παράσταση, αν δεν βοηθάει με κάποιον τρόπο το κείμενο. Δεν μ’ αρέσει η καινοτομία για την καινοτομία, δεν την αποδέχομαι στην προσωπική μου αισθητική τάξη.
Στις «Σεξουαλικές νευρώσεις των γονιών μας» π.χ για τις οποίες είχα γράψει στις αρχές του φθινοπώρου, η οθόνη εξυπηρετούσε για να μας πληροφορήσει για τον χώρο και τον χρόνο της κάθε σκηνής. Επειδή όλο το εγχείρημα ήταν μοντέρνο, απ’ το έργο ως το σκηνικό, η σκηνοθετική γραμμή χρησιμοποίησε σαν άλλο μπρεχτικό τέχνασμα την οθόνη, τεμαχίζοντας τη ροή του έργου και προαναγγέλοντας μ’ αυτό τον τρόπο την κάθε επόμενη σκηνή.
Στις «Σκηνές από έναν γάμο», ταίριαζε γιατί μας πληροφορούσε για πράγματα που δεν μπορούσαμε να δούμε αφού παίζανε μόνο 2 ηθοποιοί. Στο έργο πχ, το ζευγάρι έχει δυο παιδιά, τα οποία δεν εμφανίζοναι πουθενά, αλλά κάποια στιγμή είναι μέσα στο σπίτι, στο δωμάτιό τους. Ο Γιόχαν ανοίγει την πόρτα και βλέπει τα κοριτσάκια του να παίζουν μαξιλαροπόλεμο. Εμείς, αυτό το είδαμε από οθόνης. Ο ηθοποιός άνοιξε μια πόρτα στο βάθος της σκηνής και το περιεχόμενο της προβλήθηκε στην οθόνη μας. Περιττό ίσως θα μου πείτε. Μπορεί. Το έργο θα στεκόταν και χωρίς αυτό. Πάντως δεν ήταν ενοχλητικό.
Στον «Ερρίκο τον Δ’», ήδη έγραψα πόσο με ενόχλησε ∙ αφενός, για την προσθήκη της Αντονιέτας, αφετέρου για τα ντοκουμέντα από τα δημόσια φρενοκομεία. Αντιγράφω εδώ τον εαυτό μου, δυο ποστ πιο πριν: Χρησιμοποίησε βίντεο όπου πρόβαλε σκηνές από ντοκουμέντα της εποχής με φρενοβλαβείς – άγνωστο γιατί θεώρησε σκόπιμο να τα εντάξει στην παράσταση- και έδωσε στην ούτως ή άλλως καλή Αλέκα Παϊζη έναν ρόλο που δεν υπάρχει όμως στο έργο, αυτόν της άρρωστης Αντονιέτας της γυναίκας του Πιραντέλλο. Αυτά τα δύο στοιχεία, υποβαθμίζουν και δεν αναδεικνύουν το έργο, αφού είναι βεβιασμένες κι όχι δικαιολογημένες δραματουργικά απόπειρες να προκαλέσουν συγκινησιακή φόρτιση.
Στην όπερα «Ορφέας κι Ευριδίκη», η οθόνη ήταν το μοντέρνο στοιχείο μιας έτσι κι αλλιώς μοντέρνας εκδοχής της όπερας. Δεν έχω ειδικές γνώσεις όπερας κι έτσι μου επιτρέπεται να περιοριστώ μόνο στα θεατρικά της όρια. Στο πλαίσιο λοιπόν που δεχόμαστε τον πλήρη εκσυγχρονισμό μιας όπερας, γιατί όχι; Πάντως εγώ ακόμα κι εκεί ένιωσα ότι ήταν περιττό, αφού απλώς πρόβαλλε εικόνες απ’ τον Ορφέα και την Ευριδίκη πριν εκείνη πεθάνει και πριν εκείνος πάει στον Άδη να την φέρει πίσω. Ήταν ουσιαστικά εικονοποίηση της σκέψης του Ορφέα, όταν μέσα στην απόγνωση του για τον άδικο χαμό της, ανακαλούσε με τη μνήμη του παλιές, ευτυχισμένες στιγμές. Θυμάμαι καλά να διερωτώμαι: «Πάλι οθόνη φέτος»;… Πάντως δεν ήταν ενοχλητικό όσο άλλα στοιχεία της εν λόγω παράστασης. Αλλά αυτά, σε άλλο ποστάκι.
Στο «Τριαντάφυλλο στο στήθος», η μεξικανή σκηνοθέτης Έστερ Αντρέ Γκονζάλες, χρησιμοποιεί μια τηλεόραση στο κέντρο, ψηλά πάνω στη σκηνή η οποία στα ενδιάμεσα των σκηνών του έργου προβάλλει αποσπάσματα ειδήσεων από τς πλημμύρες του αμερικανικού νότου που δημιούργησε ο τυφώνας Κατρίνα. Δεν έπιασα ομολογώ τον συσχετισμό. Κατάλαβα, ότι το βάζει επειδή το έργο διαδραματίζεται στον αμερικανικό νότο και μιλάει για μετανάστες, αλλά δραματουργικά δεν δικαιολογείται. Να μας ευαισθητοποιήσει; Γιατί; Βασικά μπέρδεμα είναι όλα αυτά και λειτουργούν αντίθετα απ’ τις προσδοκίες του σκηνοθέτη.
Στις «Επτά λογικές απαντήσεις» που μ’ ενθουσίασαν και για τις οποίες θα γράψω προσεχώς, μικρές τηλεοράσεις κείτονται κατά μήκος της σκηνής απ’ τη μια άκρη στην άλλη, με την πλάτη τους στο κοινό. Βέβαια, επειδή ο χώρος του συγκεκριμένου θεάτρου είναι αμφιθεατρικικός κατά κάποιον τρόπο, βλέπεις έστω και μία οθόνη απ’ όπου κι αν κάθεσαι. Ευτυχώς, τόσο το κείμενο, όσο και οι ερμηνείες είναι πολύ δυνατές κι έτσι δεν προσέχει κανείς τι παίζουν οι οθόνες. Αλήθεια, τι έπαιζαν ; Κι αυτό με πείθει ότι ούτε εδώ χρειαζόντουσαν.
Με λίγα λόγια, ανακεφαλαιώνοντας , έχω πια την πεποίθηση ότι και στο θέατρο ισχύουν οι κανόνες: «Ουκ εν τω πολλώ τω ευ» και «παν μέτρον άριστον». Δεν χρειάζονται πολλά για να απογειώσεις και να εκσυγχρονίσεις ένα κείμενο παλιό ή για να αναδείξεις ένα καινούργιο. Για την ακρίβεια, δεν χρειάζονται πολλά όταν δεν μπορούν να δικαιολογηθούν και φαντάζουν απλώς σαν επιπλέον στολίδια σ’ ένα έτσι κι αλλιώς επιπλωμένο σπίτι.
Τα σχόλιά σας