«Ο Βυσσινόκηπος» τουΤσέχωφ στο Αμφιθέατρο.

scan0001.jpg

Το έργο

Ο «Βυσσινόκηπος» είναι το κύκνειο άσμα ενός συγγραφέα που αν κι έφυγε νέος απ’ τη ζωή κι έγραψε μόνο 4 πολύπρακτα έργα κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του, [τον «Γλάρο»(1895), τον «Θείο Βάνια»(1897), τις «Τρεις Αδερφές»(1901) και τον «Βυσσινόκηπο»(1904)], κατάφερε ν’ αφήσει ανεξίτηλα τη σφραγίδα του στο παγκόσμιο θέατρο.

Ο Τσέχωφ εμπνεύστηκε τα έργα του σε μια εποχή που ο ρώσικος λαός (μουζίκοι, αγρότες, εργάτες) ζούσε μέσα στη φτώχεια, την εξαθλίωση και την αμάθεια. Η δουλοπαροικία καταργήθηκε το 1861, οι δούλοι ελευθερώθηκαν, αλλά το πνεύμα της δουλείας και της καταπίεσης εξακολουθούσε να δεσπόζει. Ο λαός είχε αρχίσει να ξεσηκώνεται. Σχημάτιζε οργανώσεις και αντιδρούσε είτε φανερά, είτε κρυφά. Οι επαναστατικές ιδέες, ο μαρξισμός, διαδίδονταν ευρύτατα στις λαϊκές μάζες και σε  αστούς προοδευτικούς. Η άρχουσα φεουδαρχική τάξη παρακολουθούσε ανήσυχη τα γεγονότα οχυρωμένη πίσω απ’ τον Τσάρο, πελαγωμένη μέσα στις πνευματικές και κοινωνικές ανακατατάξεις, μετέωρη και ανέτοιμη ν΄ αντισταθεί σε ό, τι ερχόταν. Συγχρόνως, η αλματώδης ανάπτυξη της επιστήμης, της βιομηχανίας, της οικονομίας, η πλατιά επίδραση των νέων ιδεών και της ρεαλιστικής λογοτεχνίας είχαν επιφέρει την οριστική κατάρρευση της φεουδαρχίας. Άρχιζε μια επαναστατική περίοδος. Την παλιά κοινωνία διαδεχόταν η αστική τάξη που ανέβαινε ορμητικά σαρώνοντας κάθε εμπόδιο.

Κάτω απ’ αυτό το κλίμα  γράφεται ο «Βυσσινόκηπος», ως μια τιμητική; αναφορά στον παλιό κόσμο που σβήνει, που ζει μόνο με αναμνήσεις, με χιμαιρικά όνειρα κι ελπίδες, με αγωνία, θλίψη, πανικό και φόβο. Ο συγγραφέας νιώθει μια βαθιά, ανθρώπινη συμπόνια που την εκφράζει όμως με σατιρική διάθεση. Δεν λυπάται την κοινωνική τάξη που καταρρέει, λυπάται τους συνανθρώπους του που είναι αδύνατοι, άρρωστοι και σιγοσβήνουν, λυπάται τα θύματα του συστήματος. Ο «Βυσσινόκηπος» αποτελεί προαναγγελία των επαναστάσεων του 1905 και 1917. Κι εδώ όπως και στα υπόλοιπα έργα του, ο συγγραφέας υμνεί την εργασία ως το μέσον για τη μελλοντική ευτυχία της ανθρωπότητας:

«Να δουλέψουμε!…»Η ανθρωπότητα προχωράει μπροστά με νέες δυνάμεις. Πρέπει όμως να δουλέψει! Πρέπει με όλη μας τη δύναμη να συντρέξουμε αυτούς που αναζητάνε την αλήθεια!..» λέει ο Τροφίμωφ.

«Κανείς άνθρωπος δεν αισθάνθηκε τόσο βαθιά, τόσο ολόπλευρα την ανάγκη της δουλειάς σαν βάση του πολιτισμού όσο ο Τσέχωφ», γράφει κάπου ο Γκόρκι.

Το θέατρο του Τσέχωφ ονομάστηκε θέατρο φανταστικού ρεαλισμού, θέατρο ψυχολογικών λεπτομερειών και αναδιάπλασης της πραγματικότητας. Στα έργα του δεν χρησιμοποιεί τον λεγόμενο μύθο. Δεν υπάρχουν συνταρακτικά γεγονότα. Αντίθετα, με ιδιαίτερη ευαισθησία, σπάνια ποιητική ικανότητα και τρυφερότητα, ο συγγραφέας ξεδιπλώνει στα μάτια μας την καθημερινή ζωή που κυλάει.  Στο θέατρο του Τσέχωφ ο ήρωας αντικαθίσταται από μια ομάδα ανθρώπων, μια μικρή κοινωνία. Οι άνθρωποι αυτοί είναι καθημερινοί, οικείοι και γνωστοί. Η δράση είναι ανεπαίσθητη, ο διάλογος καθημερινός, χωρίς εξάρσεις. Οι χαρακτήρες ζουν και κινούνται και μόνο σπάνια εξωτερικεύουν τα μύχια της ψυχής τους.  Συνήθως έχουν ένα όνειρο κρυφό που ποτέ δεν πραγματοποιείται. Κάποιοι είναι περισσότερο βυθισμένοι στη ρουτίνα της καθημερινότητας τους, κάποιοι άλλοι ελάχιστοι είναι οι εκφραστές της νέας τάξης πραγμάτων.

Ο «Βυσσινόκηπος» είναι ένα αριστουργηματικό, προφητικό έργο. Με σπάνια διορατικότητα ο ασθενής -κατά τη συγγραφή του έργου- συγγραφέας αποτυπώνει την κατάρρευση της φεουδαρχίας, την άνοδο μιας  πρωτόγονης αλλά δυναμικής καπιταλιστικής αστικής τάξης και προαναγγέλλει τις μελλοντικές εξελίξεις. Ο Τσέχωφ αργοσβήνει όπως και η κοινωνία που καταγράφει, αλλά καταθέτει με αισιοδοξία το όραμα του για τον κόσμο, για το αύριο. Ο Λοπάχιν είναι αυτός ο χαρακτήρας που κατά κύριο λόγο εκφράζει το άμεσο κι απώτερο μέλλον της Ρωσίας και του κόσμου.

Ο «Βυσσινόκηπος»  πρωτοπαίχτηκε στις 17 Γενάρη 1904 σε μια θριαμβευτική πρεμιέρα του θεάτρου Τέχνης της Μόσχας όπου εορτάστηκαν συγχρόνως τα γενέθλια του συγγραφέα και τα 25 χρόνια συγγραφικής του δραστηριότητας. Ο κόσμος χειροκροτούσε όρθιος στο κατάμεστο θέατρο. Ήταν ένα τεράστιο καλλιτεχνικό και πνευματικό γεγονός των αρχών του 20ου αιώνα.  Ο Τσέχωφ παρακολουθούσε συγκινημένος. Τον έπνιξε ο βήχας και τον πήραν εσπευσμένα απ’ το θέατρο. Ξαναγύρισε στη Γιάλτα με τη γυναίκα του ηθοποιό Όλγα Κνίππερ και μετά από δυο μήνες πήγε για θεραπεία στο Μπαντενβάιλερ της Γερμανίας. Στις 2 Ιουλίου 1904 πέθανε από φυματίωση στα 44 χρόνια του.

Η παράσταση

Πήγα στο Αμφιθέατρο κάπως συγκρατημένη. Είχα δει ξανά «Βυσσινόκηπο» το 1995 με τον θίασο της Κάτιας Δανδουλάκη. Είχα δει και την κινηματογραφική του μεταφορά απ’ τον Μιχάλη Κακογιάννη. Δεν ήξερα τι καινούργιο είχε να δώσει ο σκηνοθέτης, ποια νέα πρόταση θα κατέθετε. Τα έργα του Τσέχωφ είναι δύσκολα, επειδή είναι φαινομενικά απλά σαν σύνθεση. Η παράσταση με εξέπληξε ευχάριστα.

Στέκομαι ιδιαιτέρως στη Λιούμπα Αντρέγιεβνα της Δήμητρας Χατούπη που είχε όλο το στυλ και τον αριστοκρατικό αέρα μιας πλούσιας κυρίας που επιστρέφει έχοντας ζήσει στη Γαλλία και έχοντας σπαταλήσει την περιουσία της με απίστευτη ευκολία. Η Χατούπη μαζί με τον Φυσσούν ενσάρκωσαν ιδανικά τα μέλη μιας παλιάς φεουδαρχικής οικογένειας που μένουν όμως παθητικά κι εγκλωβισμένα στη νέα εποχή που έρχεται και είναι αδύναμα ν’ αντιδράσουν δυναμικά στις εξελίξεις. Απ’ τα νέα παιδιά, η Μελίνα Ασλάνογλου εξελίσσεται σε μια ενδιαφέρουσα καρατερίστα, ο Θανάσης Κουρλουμπάς υποδύθηκε έναν πολύ καλό Τροφίμωφ και η Γιούλικα Σκαφιδά έδωσε μια φρέσκια πνοή με την Άννια της. Ο βετεράνος Γιώργος Βελέντζας προκαλεί μεγάλη συγκίνηση με την παρουσία του και την υποκριτική του απλότητα.

Σε ό, τι αφορά στον σκηνοθέτη Σπύρο Ευαγγελάτο, αντιγράφω εδώ την απάντηση που έδωσε ο ίδιος προ τριετίας, όταν είχε ρωτηθεί για ποιο λόγο δεν είχε ασχοληθεί ακόμα με τον Τσέχωφ:  «Θα σας απαντήσω με μια φράση του Άγγελου Τερζάκη που την έχει γράψει προλογίζοντας τις μεταφράσεις των τεσσάρων βασικών έργων του Τσέχωφ από τον Λυκούργο Καλλέργη. Λέει λοιπόν: «Υπάρχουν δύο ειδών συγγραφείς καινοτόμοι. Αυτοί που φέρνουν κάτι το καινούργιο- το καινούργιο παλιώνει. Και αυτοί που φέρνουν κάτι το ανεπανάληπτο. Από αυτούς είναι ο Τσέχωφ». O Τσέχωφ είναι ίσως ο μόνος από τους μεγάλους συγγραφείς που δεν έχω υπηρετήσει. Χρόνια το σκέφτομαι, το ζυγίζω, πρόπερσι μάλιστα είχα αναγγείλει τον Βυσσινόκηπο αλλά οικονομικές συνθήκες δεν μας επέτρεψαν να το παρουσιάσουμε. Θέλω όταν ποτέ σκηνοθετήσω Τσέχωφ να είμαι έτοιμος, να προσπαθήσω να ψελλίσω έναν προσωπικό φθόγγο. Όσο δεν είμαι έτοιμος δεν θα το κάνω».

Ο «Βυσσινόκηπος» έκανε πρεμιέρα στο Αμφιθέατρο στις 26/12/2007 σε σκηνοθεσία Σπύρου Ευαγγελάτου, μετάφραση Λυκούργου Καλλέργη, σκηνικά- κοστούμια Γ. Πάτσα, μουσική Γ. Αναστασόπουλου.

Παίζουν: Πέτρος Φυσσούν, Δήμητρα Χατούπη, Νίκος Χαραλάμπους, Γιώργος Βελέντζας, Μελίνα Ασλάνογλου, Θανάσης Κουρλαμπάς, Γιούλικα Σκαφιδά, Νίκη Τουλουπάκη. 

Advertisements

6 Responses to “«Ο Βυσσινόκηπος» τουΤσέχωφ στο Αμφιθέατρο.”


  1. 1 renata Ιανουαρίου 9, 2008 στο 11:16 μμ

    Είχα την τύχη να τη δω κι εγώ τη θεατρική παράσταση με την Δανδουλάκη τότε. Τις καλύτερες των εντυπώσεων είχα αποκομίσει.
    Στην δε ταινία το τέλος με τα κομμένα δέντρα μου έμεινε περισσότερο έντονη. (Απόψε δε το συζητούσαμε με την Αλκιμήδη καθ’ οδόν για το Απλό το συγκεκριμένο θεατρικό έργο. 🙂 )

    Βέβαια έχω ευτυχήσει να παρακολουθήσω αρκετές παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας απ΄το Αμφιθέατρο και κατά κάποιο τρόπο το θεωρώ ως μια σταθερά σε σχέση με την ποιότητα.
    Κι όταν το προτείνεις εσύ, είναι εγγύηση! 🙂

  2. 2 Кроткая Ιανουαρίου 10, 2008 στο 11:26 πμ

    κι εγώ την ταινία έχω δει και ήταν συγκλονιστική. Έκανα ένα λάθος με τον Τσέχοφ: οι πρώτες μου επαφές ήταν να διαβάσω τα έργα του, και μια θεατρική παράσταση στο χαρτι (ειδικά τέτοιου είδους) κουράζει πολύ.

    κοίτα να δεις που μάλλον θα την χάσω! 😦

  3. 3 αλεπού Ιανουαρίου 10, 2008 στο 4:26 μμ

    @renata
    Μάλλον σας άρεσε το χθεσινό έργο αν κρίνω απ’ αυτά που διάβασα στην Αλκιμήδη. Θα πάω κι εγώ.
    Αν μπορέσεις, δες και τον Βυσσινόκηπο 🙂
    @krotkaya
    Πράγματι, ο Τσέχωφ σαν ανάγνωσμα κουράζει. Χάνει τη γοητεία του. Πρέπει να δει κανείς τα πρόσωπα να ζωντανεύουν για να μπει στη μαγεία της ποίησης του.

  4. 4 renata Ιανουαρίου 10, 2008 στο 4:40 μμ

    Μας άρεσε πολύ!! Να πας! 😉

    Να ρωτήσω-αν και άσχετο με το θέμα- τη «Βάσα» την είδες?Να πάω? Γιατί υπάρχει μια σκέψη-πρόταση για την επόμενη βδομάδα !

  5. 5 αλεπού Ιανουαρίου 10, 2008 στο 4:56 μμ

    @renata
    Δεν το έχω δει ακόμα, αλλά πήγε η μαμά μου και μου είπε ότι είναι πολύ καλό. Έχει δει κι εκείνη πολύ θέατρο κι εμπιστεύομαι τη γνώμη της.

  6. 6 τασσοσ Φεβρουαρίου 9, 2008 στο 3:12 πμ

    To eida apopse to ergo kai mou arese, poly voithitiko to post sou gia tis koinwnikooikonomikes synthikes tis epoxis, osmizesai oti to ergo exei mia epanastatikotita pou ypovoskei. I Xatoupi einai spoudaia ithopoios kai mia yperoxi gynaika. Genika mou arese to ergo, xwris na syglonistika kiolas. Einai ena ergo atmosfairas, opou de symvainei kati to tromaktiko, alla h atmosfaira einai pou se parasernei. Ta skinika tis parastasis mou aresan an kai ypoptevomai oti tha exoun ginei kai poly pio ekfrastika, me perissotera profanws xrimata.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 196,279 hits

Αρχείο


Αρέσει σε %d bloggers: