««Ο Θάνατος του Εμποράκου»» στο θέατρο Ζίνα

death-of-a-salesman
Το έργο
Ο Άρθουρ Μίλλερ συνέλαβε ένα απ’ τα θεατρικά αριστουργήματα του 20ου αιώνα στο Κονέκτικατ, τον Απρίλιο του 1948, ενώ έχτιζε ένα μικρό σπιτάκι στην κορυφή του λόφου. Στο διάστημα μιας ημέρας είχε γράψει σχεδόν ακέραιη την πρώτη πράξη από τον «Θάνατο του Εμποράκου». Από τότε οι πωλήσεις του έχουν ξεπεράσει τα έντεκα εκατομμύρια αντίτυπα, καθιστώντας το πιθανώς το πιο επιτυχημένο σύγχρονο έργο που έχει εκδοθεί.
Πηγή έμπνευσης του έργου για τον Μίλλερ, στάθηκε ο πατέρας του που είχε κατάστημα με γυναικεία ρούχα στη Νέα Υόρκη. Στο κραχ του 1929 καταστράφηκε κι από εκείνη την ημέρα έπαψε να κοιτάει το γιο του στα μάτια, ώσπου ντροπιασμένος, πέθανε.
Το 1998, ο Μίλλερ, 83 ετών πια, επέστρεψε στο Ρόξμπερι του Κονέκτικατ και διαπίστωσε πως το σπιτάκι του, που στεκόταν στην κορυφή του λόφου κι έβλεπε προς τη Δύση, χρειαζόταν μια νέα στρώση μπογιάς. «Ω ναι, όσο βάφεται θα αντέχει και θα διαρκεί», είπε αναλογιζόμενος αυτό που είχε γράψει…
«Ο Θάνατος του Εμποράκου» ανέβηκε για πρώτη φορά στο Broadway το 1949 και χάρισε στον Μίλλερ παγκόσμια αναγνώριση αλλά και το βραβείο Πούλιτζερ καλύτερου έργου την ίδια χρονιά. Την τελευταία φορά μάλιστα, το 1999, απέσπασε το βραβείο Τόνι καλύτερης αναβίωσης έργου. Ο ίδιος ο Μίλλερ δήλωσε τότε: «Η τρομοκρατία σήμερα δεν άλλαξε και πολύ. Το έργο μου είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε. Ο Εμποράκος είναι η τραγωδία ενός ανθρώπου που πίστεψε πως μόνο εκείνος δεν μπόρεσε να ικανοποιήσει τα κριτήρια που έθεσαν, για όλη την ανθρωπότητα, κάποιοι φρεσκοξυρισμένοι, άκαμπτοι κύριοι που παροικούν σήμερα την κορυφή των τηλεοπτικών επιχειρήσεων και των διαφημιστικών γραφείων».

Ο Γουίλλυ Λόμαν, ο εμποράκος, ζει την τελευταία ημέρα της ζωής του. Χωρίς δουλειά, χωρίς όνειρα, και με τον τρόμο ότι στα μάτια των άλλων θα είναι ένας αποτυχημένος. Μέσα από τη ζωή του Λόμαν, ο Μίλλερ εξετάζει το μύθο του Αμερικανικού ονείρου, που σήμερα έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο – τις ελπίδες και τους φόβους της μέσης κοινωνικής τάξης.

Η παράσταση
Η παράσταση στήθηκε με αμέριστο σεβασμό στον μύθο που περιβάλλει τον «Θάνατο του εμποράκου». Ο Γιάννης Ιορδανίδης μας μετέφερε στην μεταπολεμική Αμερική και στο ρεαλιστικό αμερικανικό θέατρο του οποίου ο Μίλλερ είναι άξιος εκπρόσωπος. Με αλεπάλληλα φλας μπακ, -το έργο άλλωστε δανείζεται τεχνικές απ’ τον κινηματογράφο- η σκηνή φωτίζεται αργά κι ο εμποράκος παίρνει σάρκα και οστά.
Ο Θύμιος Καρακατσάνης θυμάται τον ρόλο 25 χρόνια μετά. Δεν έχω δει βέβαια την πρώτη του ερμηνεία στον ρόλο για την οποία έχουν γραφτεί πολύ καλές κριτικές. Αυτό που είδα όμως εδώ με έβαλε σε σκέψεις. Μέχρι το διάλειμμα του έργου προσπαθούσα ν’ αποφασίσω αν μου αρέσει ή όχι ο Γουίλλυ Λόμαν που ζωντάνευε μπροστά μου. Μετά αποφάσισα ότι τελικά δεν μου αρέσει. Ο Γουίλλυ Λόμαν αυτή τη φορά δεν κατάφερε να μου προκαλέσει κανένα ρίγος που να μαρτυράει συγκίνηση.
Ο Καρακατσάνης είναι καλός ηθοποιός. Αν δεν ήταν μάλιστα και απείθαρχος πάνω στη σκηνή, θα έλαμπε ως πραγματικό διαμάντι της τέχνης που υπηρετεί. Οφείλω να παραδεχτώ βέβαια, ότι στο συγκεκριμένο έργο ήταν πειθαρχημένος. Μου φάνηκε όμως ότι έδωσε έναν Λόμαν πιο γέρο απ’ ότι θα περίμενε κανείς σύμφωνα με τις προσθαφαιρέσεις που μπορείς να κάνεις ακούγοντας το κείμενο, αλλά και πιο κακομοίρη. Ο Λόμαν δεν είναι ένας κακομοίρης. Δεν ζητά ελεημοσύνη. Ζητά να του δοθεί η ευκαιρία να συνεχίσει να προσπαθεί να αγωνίζεται με αξιοπρέπεια. Φτάνει στο σημείο να δέχεται τα χρήματα που του δανείζει ο γείτονας του, αλλά θέλει να νιώθει ότι είναι ένα δάνειο, μια προσωρινή διευκόλυνση.
Ο Λόμαν είναι ένας πλασιέ (Death of a salesman είναι ο πρωτότυπος τίτλος ασχέτως αν επικράτησε η μετάφραση εμποράκος- η υποκοριστική κατάληξη είναι για να απαλύνει την εντύπωση που ίσως δημιουργεί η λέξη έμπορος που παραπέμπει σε άνθρωπο με κάποια οικονομική επιφάνεια. Ο Λόμαν δεν είναι έμπορος ή εμποράκος, δεν έχει δηλαδή επιχειρηματική δραστηριότητα) που ξεπερνιέται απ’ την εποχή και την ηλικία του. Θα υπάρχουν πάντα νεώτεροι, πιο δραστήριοι και πιο ακαταπόνητοι συνάδελφοι του να οργώσουν τις επαρχίες δειγματίζοντας την πραμάτεια τους. Θα ξεπεραστεί όμως κι επειδή μεγάλα μαγαζιά – θηρία θα έχουν εμφανιστεί και θα τον καταπιούν. Αυτόν και μια ολόκληρη γενιά που γαλουχήθηκε με το αμερικανικό όνειρο και που δεν μπόρεσε να αναμετρηθεί μαζί του όταν αυτό άρχισε να γίνεται εφιάλτης.
Ο Γουίλλυ Λόμαν είναι ένας επηρμένος άνθρωπος. Καμαρώνει για τις ικανότητες του και φουσκώνει σαν διάνος για τα κατορθώματα του γιου του. Είναι άνθρωπος που αρκείται στην επιφάνεια. Όπως δεν μπορεί να δει πέρα απ’ το φυσικό κάλλος ή τη σωματική ρώμη του γιου του, έτσι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει και την αλήθεια. Ο γιος του είναι ένας τεμπέλης, κλεφτάκος. Κι ο ίδιος δεν μπορεί πια να δουλέψει όπως άλλοτε και είναι αναγκασμένος να ξεγελά τους άλλους αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Λόμαν δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πραγματικό πρόβλημα κι έτσι διαρκώς το μεταθέτει και το επαναπροσδιορίζει μπας και το αμβλύνει λιγάκι. Πιστεύει ότι αν σταματήσει τα ταξίδια στην επαρχία και δουλέψει μόνο στην πόλη, θα ξαναβρεί την παλιά του φόρμα. Πιστεύει ότι θα συγκινήσει το νέο αφεντικό, αν του θυμίσει το ότι δουλεύει για την επιχείρηση πριν ακόμα εκείνος γεννηθεί, ότι ήτανε παρών όταν ο πατέρας του τωρινού αφεντικού έψαχνε όνομα για το νεογέννητο γιο του.
Η Αφροδίτη Γρηγοριάδου υποδύεται τη Λίντα, τη γυναίκα του Λόμαν με σπάνιες ψυχολογικές αποχρώσεις κι ευαισθησία υποκρίσεως ενώ είναι σπαρακτική στις δύο μεγάλες σκηνές που προσπαθεί να διαφυλάξει τον άντρα της και οργίζεται με τη συμπεριφορά των γιων της. Μπορώ να πω ότι είναι η πιο ολοκληρωμένη Λίντα που έχω δει στο ελληνικό θέατρο (οι άλλες δύο είναι η Δέσποινα Μπεμπεδέλη στο ανέβασμα του 1996 με τον Κώστα Καζάκο στον ρόλο του Γουίλυ Λόμαν και η Έρση Μαλικένζου το 2002 με Λόμαν τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο).
Ο Χάρης Εμμανουήλ είναι πάντα ένας πολύ καλός ηθοποιός που συμπληρώνει άξια μια καλή διανομή. Εδώ υποδύεται τον γείτονα και φίλο του Γουίλλυ που προσπαθεί να τον βοηθήσει και να τον συντηρήσει όχι μόνο με υλική αλλά και με ψυχολογική υποστήριξη στον κόσμο των ψευδαισθήσεων του.
Ο Στάθης Κακαβάς έδωσε μια καρικατουρίστικη εικόνα του πλούσιου, τυχοδιώκτη αδερφού που επιστρέφει μέσα από τα φλας μπακ του πρωταγωνιστή. Το απόκοσμο που έπρεπε να τον περιβάλλει σαν πλάσμα που γεννιέται απ’ τις αναμνήσεις του Γουίλλυ, σκορπίστηκε εδώ σε εξωτερικό υπερτονισμό και ελάχιστο εσωτερικό υπόβαθρο.
Οι 2 νέοι ηθοποιοί που υποδύονται τους γιους του Λόμαν, ο Μιχάλης Μαρκάτης και ο Γρηγόρης Σταμούλης έπαιξαν με νεύρο και δύναμη και έδωσαν δείγματα καλής συνέχειας.
Η Ελευθερία Ρήγου αν και έχει έναν μικρό ρόλο καταφέρνει να αφήσει το στίγμα της.
Θα αφήσω για το τέλος τα σκηνικά και τα κοστούμια. Ο Γιώργος Πάτσας είναι ένας πολύ έμπειρος σκηνογράφος και φροντίζει σε κάθε δουλειά που υπογράφει να αφήνει καλές εντυπώσεις. Θεωρώ ότι πολύ πιο δύσκολο να ενδύσεις και κοσμήσεις ένα τόσο ρεαλιστικό έργο, παρά κάτι διαφορετικό σαν είδος. Ποια άραγε πινελιά θα μπορούσε να έλξει το βλέμμα του θεατή σ’ ένα έργο που την παράσταση θα κλέψει αναγκαστικά το κείμενο και οι καλές ερμηνείες; Εδώ, το στοιχείο αυτό ήταν η σειρά με τις αποσκευές, παραταγμένες η μία δίπλα στην άλλη που χρησίμευσαν σαν αυλαία που ανεβαίνει και κατεβαίνει. Η σημειολογία νομίζω προφανής: ο εμποράκος ταξιδεύει μια ολόκληρη ζωή. Στο ένα χέρι η βαλίτσα με τα προσωπικά του αντικείμενα, στο άλλο η βαλίτσα με το εμπόρευμα. Στο μυαλό και την ψυχή του η αποσκευή των ονείρων του, οι καθημερινές υποχρεώσεις του, η εξόφληση των δανείων.
Τραγική ειρωνεία: Ο Γούιλλυ Λόμαν δεν θα είναι πια εκεί όταν όλοι οι λογαριασμοί θα έχουν κλείσει. Το ταξίδι του τέλειωσε.


«Ο Θάνατος του Εμποράκου» του Άρθουρ Μίλλερ
Θέατρο Ζίνα
Μετάφραση: Αλέξανδρος Κοέν
Σκηνοθεσία- Δραματουργική επεξεργασία: Γιάννης Ιορδανίδης
Σκηνικά- κοστούμια: Γιώργος Πάτσας
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος
ΠΑΙΖΟΥΝ
Θύμιος Καρακατσάνης, Αφροδίτη Γρηγοριάδου, Μιχάλης Μαρκάτης, Γρηγόρης Σταμούλης, Γιώργος Ρούφας, Ελευθερία Ρήγου, Χάρης Εμμανουήλ, Στάθης Κακαβάς, Κωνσταντίνος Καρβέλης,Κωνσταντίνος Καρβέλης, Ελευθερία Ευθυμιάτου

Advertisements

3 Responses to “««Ο Θάνατος του Εμποράκου»» στο θέατρο Ζίνα”


  1. 1 Dionysos Φεβρουαρίου 9, 2009 στο 8:37 πμ

    Υπέροχη παράσταση να την δουν όλοι.
    Υποψιάζει οι κρίσεις εξω και μέσα μας που κατοικοεδρεύουν.
    Ο Καρακατσάνης όπως πάντα ξεχωριστός,εκφράζει τον διχασμό του συχρονου μικροαστού ένα βήμα μπρος δυο βήματα πίσω, ευληπτα, ρεαλιστικά τρεμάμενα μεγαλειώδης.
    Οι αντιφάσεις δεν είναι μέσα του, είναι στον ήρωα’ρόλο και γύρω μας στην σημερινή πραγματικότητα.

  2. 3 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δεκέμβριος 18, 2009 στο 1:50 πμ

    ΜΑΚΑΡΙ ΝΑ ΑΝΕΒΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ!
    ΘΕΛΩ ΤΟΣΟ ΠΟΛΥ ΝΑ ΔΩ ΤΗΝ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ!
    ΕΙΝΑΙ Η ΠΙΟ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΑ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΠΟΥ ΕΧΩ ΔΕΙ ΣΤΗΝ ΤV.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 197,108 hits

Αρχείο