«Δεσποινίς Μαργαρίτα» στο Απλό θέατρο

ms-margaret3

Το έργο

Όταν η Έλλη Λαμπέτη υποδύθηκε τη «Δεσποινίδα Μαργαρίτα» απ’ το ομώνυμο μονόπρακτο του Ρομπέρτο Ατάιντε, ο συγγραφέας της ήταν μόλις 26 χρονών.

Ποιος ήταν/ είναι όμως αυτός ο νέος Βραζιλιάνος με τη δυνατή πένα και τι συμβολίζει η ηρωίδα του έργου του;

Στην πραγματικότητα, η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» γράφτηκε το 1972, όταν ο Ρομπέρτο Ατάιντε ήταν μόλις 23 χρονών.

Γιατί επιμένω τόσο με την ηλικία του συγγραφέα; Μα επειδή η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» είναι ένας σπαρακτικός μονόλογος που κλείνει μέσα του σοφία ζωής, έντονη παρατηρητικότητα ή ιδιοφυία.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1973 και σόκαρε τόσο που λίγες μέρες μετά την πρεμιέρα απαγορεύτηκε απ’ τη λογοκρισία. Έκτοτε ταξίδεψε σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, ανέβηκε σε 30 χώρες, ερμηνεύτηκε από σπουδαίες ηθοποιούς όπως την Ανί Ζιραρντό στο Παρίσι ή την Εστέλ Πάρσονς στην Νέα Υόρκη.

Το ελληνικό κοινό γνώρισε τη «Δεσποινίδα Μαργαρίτα» το 1975 με την Έλλη Λαμπέτη, όπως αναφέρθηκε ήδη, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη και μετάφραση Κώτσα Ταχτσή. Το έργο ενθουσίασε και στη συνείδηση του κοινού η ερμηνεία της Λαμπέτη παρέμεινε σημείο αναφοράς. Το έργο έμεινε ανέγγιχτο κοντά είκοσι χρόνια. Αξίζει εδώ να σημειώσω ότι για σειρά ετών τα δικαιώματα της μετάφρασης ήταν κατά κάποιον τρόπο «κλειδωμένα» απ’ την αδερφή του αποθανόντος Ταχτσή κι έτσι το κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο εύκολα και βέβαια δεν είχε εκδοθεί και δεν διατίθετο στα βιβλιοπωλεία. Υπήρχε βέβαια αντίτυπο στη θεατρική βιβλιοθήκη και μπορούσε κανείς να το διαβάσει εκεί, όχι όμως και να το φωτοτυπήσει. Αυτά για την ιστορία…

Το 1994, η «πολιορκία» σπάει και η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» μπαίνει ξανά στην τάξη, αυτή τη φορά στο θέατρο Στοά, με ερμηνεύτρια τη Λήδα Πρωτοψάλτη. Ακολούθησαν: η Θέμις Μπαζάκα το 1996 σε σκηνοθεσία Γιάννη Ιορδανίδη, ο Γιώργος Μαρίνος, σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη , το 2001-2002- την ίδια χρονιά παρουσιάστηκε από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου με την Αννίτα Σαντοριναίου, σε σκηνοθεσία Αντη Παρτζίλη. Ακολούθησε, το 2002-2003 στο Αλεκτον, η παράσταση σε σκηνοθεσία Βλαδίμηρου Κυριακίδη, με τον Κωνσταντίνο Χατζή, ενώ το 2006 το έργο ανέβηκε από την ομάδα ΕΡΩ, αρχικά στο θέατρο Φούρνος και μετά στο θέατρο Αλκμήνη.

Φαινομενικά, η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» προετοιμάζει τον θεατή για την είσοδο στη σκηνή μιας δασκάλας σε Δημοτικό σχολείο, στριφνής γεροντοκόρης, με συντηρητική εμφάνιση και ιδιοτροπίες. Θα κάνει στους μαθητές μια εισαγωγή στη διδακτέα ύλη, λίγο Βιολογία, Μαθηματικά, Ιστορία, Γραμματική…

Σύντομα γίνεται αντιληπτό ότι η  είναι ένα σκληρό και βίαιο έργο που ίσως γράφτηκε νωρίτερα απ΄την εποχή του. Το μάθημα της δεσποινίδος Μαργαρίτας φλερτάρει με τη ζωή και τον θάνατο, τη δικαιοσύνη και την αδικία, την ισότητα, το σεξ, μα πάνω απ’ όλα με την εξουσία.

Η δασκάλα είναι η εξουσία προσωποποιημένη και το μάθημα της δεν είναι τίποτα άλλο από ένα μάθημα ζωής. Θα σας δείξω πώς είναι εκεί έξω, ποιο είναι το παιχνίδι με την εξουσία και πώς παίζεται. Θα συνειδητοποιήσετε αργά ή γρήγορα ότι εσείς θα έχετε πάντοτε άδικο, οι ασκούντες την εξουσία είναι παντοδύναμοι και θα σας συντρίψουν.

Η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» είναι ένας γοητευτικός κι απαιτητικός συνάμα μονόλογος. Πρόκληση για κάθε ηθοποιό, επίδοξο ή φτασμένο. Η γράφουσα πέρασε κάποτε την εμπειρία εισαγωγικών εξετάσεων με μέρος αυτού του μονολόγου, ευτυχώς με επιτυχία κι έτσι γνωρίζει τη δυσκολία αλλά και τη γοητεία αυτού του κειμένου.

Η «Μαργαρίτα» δεν μπορεί να σου δώσει τίποτα έτοιμο. Εκεί που νομίζεις ότι θα την κάνεις λίγο κακιά ή ιδιόρρυθμη ή τρελλή ή…το κείμενο σου αποκαλύπτει και μια ακόμα ανεξερεύνητη περιοχή. Γι’ αυτό και αφήνει μεγάλα περιθώρια εργασίας για τον σκηνοθέτη.

Η παράσταση

Στην προκειμένη περίπτωση, η Άντζελα Μπρούσκου με εξέπληξε ευχάριστα. Δέκα μέρες μετά την παράσταση κι ακόμα την σκέπτομαι κι ανακαλύπτω πράγματα και συμβολισμούς. Η σκηνοθέτρια στηρίζεται στον άξονα του ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Η επανάληψη της φράσης της δεσποινίδος Μαργαρίτας «είναι σαν να μην υπάρχετε» κι επομένως η παρδοχή της, οδηγεί φυσιολογικά προς μιας τέτοια σκηνοθετική γραμμή.

Τα θλιβερά γεγονότα της Αθήνας του περασμένου Δεκέμβρη τροφοδότησαν τη σκηνοθετική γραμμή πλεύσης. Είναι η πρώτη φορά που ο μαθητής (βωβό ή και ανύπαρκτο πρόσωπο στο κείμενο) έχει εδώ ρόλο. Δεν μιλάει βέβαια, αλλά δρα ουσιαστικώ τω τρόπω. Άλλοτε κοροϊδέυοντας τη δασκάλα και γράφοντας στον πίνακα,- πράξη που όλοι λίγο πολύ θυμούνται από τα σχολικά τους χρόνια-, άλλοτε τρώγοντας κρυφά μέσα στην τάξη κι άλλοτε φορώντας μια κουκούλα ή πετώντας μικρές κροτίδες. Οι συμβολισμοί προφανείς. Η σκηνοθέτρια επιμελήθηκε και τα σκηνικά και τα κοστούμια της παράστασης, έχοντας έτσι τον πρώτο και τελευταίο λόγο της πρότασης της.

Το σκηνικό απλό: μια τάξη, η έδρα, ένας πίνακας, ένας σκελετός για το μάθημα της ανατομίας. Ο μαθητής και γύρω-γύρω οι θεατές, εν δυνάμει μαθητές κι αυτοί. Τη μέρα μάλιστα που παρακολούθησα την παράσταση, το κοινό συμμετείχε κανονικά στα κελεύσματα της δασκάλας.

Η Όλια Λαζαρίδου υπήρξε μια πολύ καλή Μαργαρίτα. Χωρίς ηλικία, χωρίς συγκεκριμένη ταυτότητα. Κομψή αλλά και κιτς συγχρόνως, στριμμένη αλλά δίχως στριγγιά φωνή, με μια υποδόρεια υστερία, κάτι που ξεκινά απ’ τα βάθη του σώματος και στο διάβα του επηρεάζει όλο το οικοδόμημα. Η Όλια Λαζαρίδου ήταν η Μαργαρίτα ακόμα και τις στιγμές που πατούσε με τα τακούνια της τις κροτίδες που είχε ρίξει κατάχαμα ο μαθητής.

Ο Άρης Μπινιάρης ήταν ένα εξαιρετικό βωβό πρόσωπο που οι κινήσεις του και η παρουσία του υπεραναπλήρωσαν την απουσία λόγου.

Η μετάφραση του Άρη Αρμαγανίδη δεν μπορώ να πω ότι με εντυπωσίασε ιδιαίτερα. Θα έλεγα μάλιστα ότι υπήρξαν στιγμές μέσα στο κείμενο που θυμόμουνα τη μετάφραση του Ταχτσή που αν και μετράει 34 ολόκληρα χρόνια, έχει κατά τη γνώμη μου μια φρεσκάδα και μια σπιρτάδα ανάλογη της δυναμικής του πρωτότυπου κειμένου. Πάντως, αφού το έργο ευτυχώς συνεχίζει την πορεία του ανά τον κόσμο, καλό και θετικό είναι να δοκιμάζονται και νέες μεταφραστικές εκδοχές.

Δεσποινίς Μαργαρίτα- Ρομπέρτο Ατάιντε

Απλό θέατρο

Σκηνοθεσία: Άντζελα Μπρούσκου

Μετάφραση: Άρης Αρμαγανίδης

Σκηνικά-Κοστούμια: Άντζελα Μπρούσκου

Φωτισμοί: Μαρία Αθανασοπούλου

Βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνα Αγγελοπούλου

Δεσποινίς Μαργαρίτα: Όλια Λαζαρίδου

Μαθητής: Άρης Μπινιάρης

About these ads

1 Response to “«Δεσποινίς Μαργαρίτα» στο Απλό θέατρο”



  1. 1 “Ξένα” ονόματα στα ελληνικά! « Melody Corner Παράθεση σε Σεπτεμβρίου 19, 2009 στις 12:21 μμ

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 185,518 hits

Αρχείο


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 27 other followers

%d bloggers like this: