«Θείος Βάνιας» στο Εθνικό θέατρο (κτήριο Τσίλλερ- Κεντρική σκηνή)

Η εποχή μας ευνοεί τον ρόλο του σκηνοθέτη. Αυτό σημαίνει ότι αναλογικά ναι μεν παράγουμε όλο και λιγότερους αξιόλογους συγγραφείς, αλλά όλο και περισσότερους σκηνοθέτες με άποψη. Αν στις 400 τόσες παραστάσεις που παίζονται πια στην Αθήνα, ξεχωρίζουν καμιά  δεκαριά κι ακόμα πιο λίγες αποτελούν σημείο αναφοράς, αυτό έχει να κάνει αποκλειστικά με τον σκηνοθέτη. Με άλλα λόγια, η επιτυχία μιας παράστασης συνδέεται άμεσα με το πώς θα την χειριστεί ο σκηνοθέτης που την αναλαμβάνει. Βεβαίως, αντιλαμβάνεται κανείς τα ρίσκα αλλά και το τελικό αποτέλεσμα. Θα διασωθεί το κείμενο του συγγραφέα; Θα βρεθεί η χρυσή τομή να κάνει ο σκηνοθέτης τη δουλειά του και να ευχαριστήσει ταυτόχρονα και το κοινό; Πρέπει να είναι το κοινό γνώμονας; Μας ενδιαφέρει ή όχι; Ο ηθοποιός τι ρόλο παίζει, υπηρετεί τον εαυτό του, τον συγγραφέα, τον σκηνοθέτη; Μπορεί να διασωθεί από μια κακή παράσταση;

Γι’ αυτό τον ρόλο του κοινού, επιτρέψτε μου να πω ότι μας ενδιαφέρει πρωτίστως για έναν βασικό αν και ίσως «ποταπό» λόγο. Το κοινό πληρώνει. Κι αφού επιλέγουμε να του εκθέσουμε το καλλιτεχνικό μας προϊόν, πρέπει να ελπίζουμε ότι θα το αγοράσει και θα το προτείνει και σε άλλους. Η παράσταση προαγοράζεται, άρα η διάδοση της είναι το σημαντικό ζητούμενο. Καθόλου δεν αναφέρομαι εδώ σε περιπτώσεις που υποβαθμίζουμε το προϊόν μας χάριν εμπορικότητας. Σαφώς και υπάρχουν όρια κι επιπλέον, με τους κατάλληλους χειρισμούς το κοινό εκπαιδεύεται και μαθαίνει να ανεβάζει τον καλλιτεχνικό πήχυ.

Αξίζει να σας μεταφέρω λίγο το κλίμα της απογευματινής παράστασης του περασμένου Σαββάτου. Το κοινό στη μεγαλύτερη πλειονότητά του αποτελείτο από ηλικιωμένους ανθρώπους που έχουν συνηθίσει σε άλλου τύπου θέατρο, πχ, αρνούνται τους όποιους εκμοντερνισμούς. Επιπλέον, όλοι αυτοί ήρθαν στο Εθνικό θέατρο με πούλμαν πράγμα που θυμίζει κοινό πιο εμπορικών θεαμάτων. Όλοι αυτοί δεν αντέδρασαν καθόλου στο διαφορετικό που έβλεπαν, δεν δυσανασχέτησαν στο περιβόητο αν και στιγμιαίο φιλί Έλενας- Σόνιας και ομόφωνα χαιρέτισαν επιδοκιμαστικά το φιλί  Έλενας και Άστροφ. Το χειροκρότημα τους ήταν θερμό κι όλα τα προαναφερθέντα μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο στόχος επετεύχθη.

Όλη αυτή η εισαγωγή έγινε για να πω ότι ο Γιάννης Χουβαρδάς είναι ένας έξυπνος σκηνοθέτης κι ένας ακόμη ικανότερος μάνατζερ. Καταρχήν, δεν συγκρούστηκε με τον Τσέχωφ. Κατά δεύτερον, δεν απογοήτευσε το κοινό της πρώτης σκηνής της χώρας και μάλιστα κατά την εναρκτήρια- μετά την ανακαίνιση του κτηρίου Τσίλλερ-θεατρική παράσταση. Άλλαξε μόνο τη συνθήκη του έργου τοποθετώντας τη δράση σε ένα κλειστό δωμάτιο- θα μπορούσε να είναι και ίδρυμα, δεν αποσαφηνίζεται ποτέ αυτό- και απέφυγε το εξοχικό σπίτι της ρώσικης επαρχίας που και κλισέ θα ήταν και φολκλόρ.

Αν υπάρχει λόγος που ακόμα ανεβαίνουν κάποια κλασικά έργα, αυτός είναι προφανώς γιατί κάτι έχουν να μας πούνε. Ο Τσέχωφ είναι της κατηγορίας εκείνης των θεατρικών συγγραφέων που αν και έζησε έναν αιώνα πριν, εξακολουθεί να είναι μοντέρνος. Στη σύντομη ζωή του (πέθανε μόλις στα 40 του χρόνια), παρέδωσε σημαντικά έργα που αποτελούν σημεία αναφοράς στο παγκόσμιο δραματολόγιο. Υπήρξε ιδιοφυής στη θεατρική γραφή του, ικανός και διορατικός τόσο για το άμεσο μέλλον της χώρας του όσο και γι’ αυτό της ανθρωπότητας.

Ο Τσέχωφ αν και  γιατρός στο επάγγελμα, υπηρέτησε με το ίδιο πάθος τη διπλή του ιδιότητα ως επιστήμονα και λογοτέχνη. Ο ίδιος έλεγε ότι η επιστήμη του είναι η γυναίκα του και το θέατρο η ερωμένη του. Έπλασε χαρακτήρες με την ακρίβεια ανατόμου. Υποστήριζε ότι σκοπός της λογοτεχνίας είναι η απόλυτη, η τίμια αλήθεια, κάτι που επιδίωξε σε όλο του το έργο. Μεταχειρίζεται δίκαια τους ήρωες του, δεν τους χαρίζεται, αλλά και δεν τους κατακρίνει. Η γραφή του υφαίνει έναν πέπλο ειρωνείας και μέσα από κει διακρίνει κανείς ανθρώπινες φιγούρες που άλλοτε σαν αδύναμες μαριονέτες κι άλλοτε με ισχυρότερη βούληση αντιμετωπίζουν τη ζωή και θεωρούν την ύπαρξη τους μέσα σ’ ένα σύμπαν που αργά μεν, αλλά αναπόφευκτα μεταβάλλεται.

Όσοι έχουν διαβάσει ή δει κάποιο απ’ τα έργα του Τσέχωφ (δεν αναφέρομαι καθόλου στις μονόπρακτες κωμωδίες του καθώς αυτές ανήκουν σε άλλη κατηγορία ύφους) θα διαπιστώσει το κοινό σημείο αναφοράς στη Ρώσικη επαρχία του τέλους του 19ου αιώνα, την πλήξη της άρχουσας τάξης, τον συγχρωτισμό της με τους απλούς ανθρώπους που δουλεύουν τα κτήματα, τα οικονομικά προβλήματα, την προετοιμασία για το καινούργιο που έρχεται (σ.σ η Οκτωβριανή επανάσταση).

 Ο Ιβάν ή αλλιώς θείος Βάνιας, πλησιάζει τα 50. Ανύπαντρος και πλήρως στερημένος απ’ τις χαρές της ζωής, αγωνίζεται απελπισμένα να διαχειριστεί το οικογενειακό κτήμα μαζί με την ανύπαντρη ανιψιά του, τη Σόνια.  Η ζωή τους δεν είναι τίποτα άλλο από σκληρή εργασία. Κρατούν για τον εαυτό τους μόνο τα απολύτως απαραίτητα και στέλνουν όλες τις οικονομίες στον πατέρα της Σόνια, τον καθηγητή Σερεμπριάκωφ που χαίρει μιας γενικότερης εκτίμησης λόγω των πνευματικών του ικανοτήτων. Όταν εκείνος έρχεται να περάσει κάποιες μέρες στην εξοχή μαζί με τη νέα και όμορφη δεύτερη γυναίκα του, ανοίγει ένας κύκλος συγκρούσεων. Ο Βάνιας παλεύοντας να πολεμήσει τον έρωτα που νιώθει για τη γυναίκα του καθηγητή, έρχεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση μαζί του όταν λόγω οικονομικών δυσκολιών, εκείνος (σ.σ ο καθηγητής) προτείνει εκ του ασφαλούς να πουληθεί το κτήμα. Ο Βάνιας, πλημμυρισμένος από πίκρα και οργή, κατηγορεί τον καθηγητή ως φιλοτομαριστή, εγωιστή κι αχάριστο. Συγχρόνως, συνειδητοποιεί τη χαμένη του νιότη και αποδέχεται την καταδίκη του να συνεχίζει να ζει εγκλωβισμένος στην επαρχία, δουλεύοντας μαζί με τη Σόνια και αποκλείοντας τον εαυτό του από κάθε συμμετοχή στις καθημερινές απολαύσεις.

Όπως ήδη ανέφερα, η παράσταση χτίστηκε με έμπνευση και χιούμορ- κι ενδεχομένως θα ευχαριστούσε και τον ίδιο τον συγγραφέα, αν λάβουμε υπόψη ότι έβλεπε τα έργα του σαν κωμωδίες κι όχι σαν δράματα. Αυτό λοιπόν το γλυκόπικρο στοιχείο έβγαλε ο Γιάννης Χουβαρδάς με τη συνδρομή των ηθοποιών που ήταν όλοι τους καλοί και συμπληρωματικοί ο ένας προς τον άλλον αναδεικνύοντας έτσι την ποιητικότητα και την ευαισθησία του έργου. Οι «μοντέρνες» προσθήκες των γαλλικών τραγουδιών και η σκηνική ενσάρκωση της Μαρίνας από άντρα κι όχι από γυναίκα, δεν ενόχλησαν καθόλου, αφού έδεσαν αρμονικά με τον όλον.

Σημειώνω ιδιαίτερα τις καλές στιγμές του Νίκου Χατζόπουλου, την σκηνική γοητεία της Μαρίας Σκουλά, τον  ζωντανό κι ανεπιτήδευτο λόγο του Ακύλα Καραζήση. Η Μάγια Λυμπεροπούλου, ήρεμη δύναμη με χρόνια σημαντικής θεατρικής προϋπηρεσίας στην πλάτη της, ο Μάνος Βακούσης  επιτυχημένος στριφνός και ρηχός καθηγητής που δεν βλέπει τίποτα πέρα απ’ τον εαυτό του, οι Μάνος Σταλάκης και Γιάννης Βογιατζής ουσιαστικοί στους ρόλους τους. Πιο αδύναμη υποκριτικά η Άλκηστις Πουλοπούλου, αλλά με δυνατότητες να ωριμάσει σκηνικά σύντομα.

Για λόγους ιστορικής τοποθέτησης του έργου στον χρόνο, αξίζει ν’ αναφερθεί ότι: Το 1899 ο «Θείος Βάνιας» του Αντον Τσέχοφ έκανε πρεμιέρα στη Μόσχα. Την παράσταση σκηνοθέτησε ο Στανισλάφσκι, ο οποίος υποδύθηκε τον Αστρόφ, ενώ η γυναίκα του, Λιλίνα, ήταν η Σόνια. H Ολγα Κνίπερ, σύζυγος του Τσέχοφ, ανέλαβε τον ρόλο της Ελενας. Είχε προηγηθεί ο «Γλάρος», ενώ ακολούθησαν οι «Τρεις αδελφές» και ο «Βυσσινόκηπος». Στην Ελλάδα το έργο πρωτοανέβηκε το 1931 από τον θίασο του Αιμίλιου Βεάκη (μαζί με τους Αλέξη Μινωτή, Κατίνα Παξινού, Αθανασία Μουστάκα). Στο Εθνικό Θέατρο, το έργο σκηνοθέτησε ο Κάρολος Κουν το 1953. Δείτε αναλυτικά εδώ

 «Θείος Βάνιας»- Άντον Τσέχωφ

Εθνικό θέατρο- (Κτήριο Τσίλλερ- Κεντρική Σκηνή)

Μετάφραση: Χρύσα Προκοπάκη

Σκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς

Σκηνικά – κοστούμια: Χέρμπερτ Μουράουερ

Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου

Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος

Βοηθός σκηνοθέτη: Νατάσσα Τριανταφύλλου

Βοηθός σκηνογράφου: Μαριαλένα Λαπατά

Διανομή:

Σερεμπριακώφ: Μάνος Βακούσης

Ελένα: Μαρία Σκουλά

Σόνια:Άλκηστις Πουλοπούλου

Μαρία Βασίλιεβνα: Μάγια Λυμπεροπούλου

Βάνιας: Νίκος Χατζόπουλος

Άστροφ: Ακύλας Καραζήσης

Τελιέγκιν: Μάνος Σταλάκης

Μαρίνα: Γιάννης Βογιατζής

Εργάτης: Γιάννης Τσεμπερλίδης

Advertisements

0 Responses to “«Θείος Βάνιας» στο Εθνικό θέατρο (κτήριο Τσίλλερ- Κεντρική σκηνή)”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 197,102 hits

Αρχείο


Αρέσει σε %d bloggers: