«Κύκλωψ» του Ευριπίδη- Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου 2013 (Καλοκαιρινή περιοδεία)

Kyklopas

Τρέφω μια ιδιαίτερη συμπάθεια στο σατυρικό δράμα ίσως γιατί είναι ελάχιστα γνωστό και  ως εκ τούτου τελικά παραγνωρισμένο…

Η βασική δυσκολία στο να το προσεγγίσει κανείς έγκειται καταρχήν στην  ιδιαιτερότητα του, αλλά και στην καταγωγή και την  άμεση συνάφεια του με την  ίδια την προέλευση του θεάτρου.  Οι μελέτες της αρχαιότητας σχετικά με το σατυρικό δράμα δυστυχώς δεν διασώθηκαν, αλλά κι αυτός ακόμα ο  αριθμός των σωζόμενων έργων  δεν είναι ικανός να διασώσει τη φήμη του είδους.

Ενώ στην περίπτωση της τραγωδίας και της κωμωδίας έχουμε έναν αντιπροσωπευτικό αριθμό έργων, από τα περίπου 300 σατυρικά δράματα που παρουσιάστηκαν στα Μεγάλα ή εν άστει Διονύσια τον 5ο αι. π.Χ , σώθηκε μόνο ένα ακέραιο, ο «Κύκλωπας» του Ευριπίδη, καθώς κι ένας ικανός αριθμός αποσπασμάτων από άλλα σατυρικά έργα. Συνολικά, γνωρίζουμε το συγγραφέα, τον τίτλο και αποσπάσματα από 75 περίπου σατυρικά δράματα. Επιπλέον, έχουμε και διάφορες διασκορπισμένες μαρτυρίες σχετικά με την καταγωγή και εξέλιξη του σατυρικού δράματος καθώς επίσης και μαρτυρίες για τη σκηνή, τα προσωπεία, τα κοστούμια, τους χορούς, τη μουσική και γενικότερα την ύπαρξη και τη λειτουργία του είδους. Εκτός απ’ το χαμένο σύγγραμμα του Χαμαιλέοντα – μαθητή του Αριστοτέλη- «Περί σατύρων», δεν γνωρίζουμε καμία άλλη άμεση αναφορά στο θέμα. Οι 32 στίχοι του Οράτιου στην «Ars Poetica» που αναφέρονται στην καταγωγή και στη μορφή του σατυρικού δράματος, είναι σήμερα οι σημαντικότερες αρχαίες πληροφορίες γι’ αυτό το δραματικό είδος.

Ας θυμηθούμε ότι οι θεατρικές παραστάσεις στην αρχαιότητα ήταν δραματικοί αγώνες μέσα στο πλαίσιο θρησκευτικών εκδηλώσεων. Το σατυρικό δράμα έκλεινε μια τριλογία και ο ρόλος του ήταν ν’ αποφορτίσει τους θεατές απ’ τις τραγωδίες που είχαν προηγηθεί.

Με δεδομένη την παντελή έλλειψη μύθων στον κόσμο των σατύρων, αλλά έχοντας υπόψη το ήθος τους ως ενδεικτικό στοιχείο σκηνικής συμπεριφοράς, αναζητήθηκαν από τους ποιητές που ασχολήθηκαν με το σατυρικό δράμα ή επινοήθηκαν δραματικές καταστάσεις που είτε προϋπήρχαν του υπο-δραματοποίηση μύθου, είτε συγκροτούσαν έναν πυρήνα επεξεργάσιμων πρωτο-μύθων καθιστώντας την περίπτωση των σατύρων δραματικά εκμεταλλεύσιμη. Το σατυρικό δράμα δείχνει μια ιδιαίτερη προτίμηση σε μυθικές ιστορίες, όπου οι βίαιοι γίγαντες και οι θηριώδεις κακοποιοί τιμωρούνται τελικά από τον ήρωα για τις απάνθρωπες πράξεις τους. Στη δημιουργία αυτής της τυπικής δραματικής πλοκής έπαιξε πιθανότατα σημαντικό ρόλο η συχνή στην τραγωδία και κωμωδία εμφανιζόμενη αντίθεση Ελλήνων και Βαρβάρων. Άλλα χαρακτηριστικά και τυπικά στοιχεία του είδους είναι η φιλοξενία, η δουλεία και η απελευθέρωση. Η δραματική πορεία του σατυρικού δράματος αρχίζει πάντοτε από την απειλή και την αιχμαλωσία και καταλήγει στη σωτηρία και την απελευθέρωση.

Οι σάτυροι που αποτελούν και τον μόνιμο χορό στο σατυρικό δράμα (με άλλη βέβαια ιδιότητα κάθε φορά) παραπέμπουν άμεσα στον Διόνυσο ως σημείο αναφοράς της γέννησης του δράματος.  Η οινοποσία και το συμποσιακό μοτίβο είναι απ’ τα βασικά χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα. Ο Σιληνός είναι  ο κορυφαίος του σατυρικού χορού. Είναι ένας απ’ αυτούς, αλλά ταυτόχρονα διαφοροποιείται κιόλας στην εξέλιξη της πλοκής.

Ο «Κύκλωπας» του Ευριπίδη είναι το μοναδικό σατυρικό δράμα που σώζεται ακέραιο και ταυτόχρονα εξαιτίας αυτού του γεγονότος αποτελεί ιδανική περίπτωση επειδή συμβαίνει να σώζεται και το πρότυπο πάνω στο οποίο βασίστηκε ο Ευριπίδης για να το γράψει. (σ.σ το μεγαλύτερο μέρος της ένατης ραψωδίας της Οδύσσειας, εκεί όπου ο Όμηρος αφηγείται τις περιπέτειες του Οδυσσέα και των συντρόφων του στο νησί του Κύκλωπα).

Παρατηρώντας τα δύο κείμενα, διαπιστώνουμε ότι ο Ευριπίδης υποχρεώθηκε να επιφέρει ορισμένες αλλαγές στην ομηρική ιστορία, κυρίως σε ότι αφορά στο χρόνο και στον τόπο και τούτο γιατί έπρεπε να τη μεταφέρει από τη μορφή της αφήγησης που συνεπάγεται μια έμμεση  έκφραση, στη μορφή της παράστασης, να της προσδώσει επομένως μια αμεσότητα που εκφράζεται σε πρώτο πρόσωπο.  Η ευτυχής συγκυρία της διάσωσης και των δύο έργων στην εποχή μας, φαίνεται ότι αποτέλεσε πρόβλημα στον Ευριπίδη, αφού δεν μπορούσε να προχωρήσει στη συγγραφή του δικού του έργου αγνοώντας  την εξοικείωση του κοινού με το ομηρικό πρότυπο.  Άλλωστε, πουθενά σ’ όλο τον Κύκλωπα δεν διαφαίνεται η πρόθεση του ποιητή να κινήσει το έργο του ερήμην του επικού προτύπου. Μάλιστα, η Οδύσσεια λειτουργεί συχνά καλύπτοντας κενά  που αφήνει η θεατρική παραλλαγή.

Ο «Κύκλωπας» που είδαμε από το Εθνικό θέατρο κάθε άλλο παρά σατυρικό δράμα ήταν. Κατανοώ απόλυτα την αμηχανία των συντελεστών για το πώς θα έπρεπε να παρασταίνεται ένα σατυρικό δράμα εξαιτίας όλων των λόγων που προανέφερα. Παρόλα αυτά, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογείται η χονδροειδής- επιθεωρησιακή μπαλαφάρα (sic) που παρακολουθήσαμε.

Ο μακρύς πρόλογος επεξηγηματικού χαρακτήρα, το θέατρο μέσα στο θέατρο και οι αστεϊσμοί με το κοινό είναι στοιχεία αδυναμίας.

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου είναι ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης, αλλά η παράσταση του «Κύκλωπα» έδειξε ότι δεν πίστεψε το είδος και δεν θέλησε να προσπαθήσει να το προσεγγίσει.

Οι ηθοποιοί έμοιαζαν κουρασμένοι παίζοντας διεκπεραιωτικά.  Ο Νίκος Καραθάνος επανέλαβε τον εαυτό του και ήταν σαν να τον βλέπαμε ξανά στον «Αθανάσιο Διάκο» της Κιτσοπούλου ή στου «Κουτρούλη το Γάμο».  Κρίμα για έναν ηθοποιό με κωμικές ικανότητες. Ο Νίκος Χατζόπουλος υπήρξε υπερβολικός στον ρόλο του Σιληνού, ενώ αν κάποιος στοιχειωδώς διασώθηκε αυτός ήταν ο Δημήτρης Πιατάς που κατανόησε ότι ο Κύκλωπας δεν χρειάζεται αγριοφωνάρες και πομπώδη υποκριτικά στοιχεία για ν’ αποδοθεί.

Ικανοποιητικά τα σκηνικά, τα κοστούμια και η μουσική, αλλά δυστυχώς αυτά από μόνα τους δεν αρκούν για να κάνουν καλή μια παράσταση.

 

«Κύκλωψ» του Ευριπίδη

Θέατρο Ρεματειάς Χαλανδρίου

 Σκηνοθεσία-μετάφραση: Βασίλης Παπαβασιλείου

Διασκευή: Βασίλης Παπαβασιλείου -Σωτήρης Χαβιάρας

Σκηνικά-Κοστούμια: Μαρί Νοέλ Σεμέ

Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός

Φωτισμοί: Ελευθερία Ντεκώ

Κίνηση: Δημήτρης Σωτηρίου

Βοηθός σκηνοθέτη: Νικολέτα Φιλόσογλου

Δραματολόγοι παράστασης: Βιβή Σπαθούλα, Σωτήρης Χαβιάρας

Διανομή:

Οδυσσέας: Νίκος Καραθάνος

Κύκλωπας: Δημήτρης Πιατάς

Σιληνός: Νίκος Χατζόπουλος

Χορός: Γιώργος Γιαννακάκος, Θανάσης Δήμου, Ηλίας Ζερβός, Βασίλης Καραμπούλας, Κώστας Κοράκης, Γιάννης Κότσιφας, Λαέρτης Μαλκότσης, Άγγελος Μπούρας, Μιχάλης Οικονόμου, Χρήστος Σαπουντζής, Μιχάλης Σαράντης, Γιώργος Συμεωνίδης,Χάρης Τζωρτζάκης, Άγγελος Τριανταφύλλου, Σωτήρης Τσακομίδης, Γιωργής Τσουρής, Νικόλας Χανακούλας

Advertisements

0 Responses to “«Κύκλωψ» του Ευριπίδη- Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου 2013 (Καλοκαιρινή περιοδεία)”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 196,279 hits

Αρχείο


Αρέσει σε %d bloggers: