«Η Μεγάλη Χίμαιρα» στο θέατρο Πορεία

ximaira.

Είμαι μεγάλη θαυμάστρια του έργου του Καραγάτση. Τον ξεχωρίζω από τους άλλους πεζογράφους της γενιάς του. Εκεί που στη μεγάλη τους πλειονότητα τα μυθιστορήματα της γενιάς του’ 30 είναι κυρίως ηθογραφικά και σε δεύτερο επίπεδο καταπιάνονται με τους χαρακτήρες και τη δράση, ο Καραγάτσης φέρει στο έργο του την αύρα των μεγάλων Ρώσων και Γάλλων μυθιστοριογράφων απ’ τους οποίους φαίνεται ότι επηρεάστηκε μεν, κατάφερε παρόλα αυτά να μην τους αντιγράψει. Επιπλέον, τα έργα του έχουν κάτι το έντονα ελληνικό αφού δεν αποσχίζονται του ζωτικού χώρου στον οποίον διαδραματίζονται, αλλά αντίθετα αυτός δυναμιτίζει και καθορίζει την δραματουργική εξέλιξη.

Ξεκάθαρο παράδειγμα αποτελεί η «Μεγάλη Χίμαιρα» που μαζί με τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν» του 1933 και τον «Γιούγκερμαν» του 1938 αποτέλεσαν μια τριλογία που ο ίδιος ο Καραγάτσης ονόμασε «Εγκλιματισμός κάτω απ’ τον Φοίβο» και διερευνά τη δυνατότητα ενσωμάτωσης κάθε φορά ενός Βόρειου κάτω απ’ το ανελέητο(sic) ελληνικό φως.

Η «Χίμαιρα» γράφεται το 1936 και δημοσιεύεται αρχικά σε συνέχειες για το πρωτοχρονιάτικο τεύχος της Νέας Εστίας. Το 1950, ο Καραγάτσης βγάζει μια αναθεωρημένη έκδοση εμπλουτισμένη με θεολογικά στοιχεία. Οι μελετητές του έργου του αποδίδουν αυτήν τη μεταστροφή απ’ τον ορθολογισμό της νεαρής ηλικίας σε θεολογικές αναζητήσεις της ωριμότητας στην επίδραση που μπορεί να είχε πάνω του ο πόλεμος που μεσολάβησε χρονικά των δύο εκδόσεων.  Είτε το αποδώσουμε εκεί, είτε στην ανάγκη ενός σκεπτόμενου ανθρώπου να ξαναδεί τα μεγάλα και σημαντικά κάτω από άλλο πρίσμα, ο Καραγάτσης αποδεικνύει μέσα απ’ το έργο του την εξέλιξη του ως προσωπικότητα κι ως δημιουργός αφού επιστρέφει σε ερωτήματα που βασανίζουν τους ήρωες του (και κατ΄επέκατση τον ίδιο) κι επιχειρεί να τ’ απαντήσει ακόμα και μέσα από  υπερβατικού τύπου αναγωγές.

Τι είναι τελικά η «Μεγάλη Χίμαιρα»;  Μια  σύγχρονη τραγωδία, εμπνευσμένη από τις αρχαίες εκείνες όπου ο ήρωας κατατρέχεται απ’ τη μοίρα τόσο πολύ και τελικά τιμωρείται και καθαίρεται, ένα ερωτικό μυθιστόρημα τολμηρό για την εποχή στην οποία γράφεται, ένα μανιφέστο της γυναικείας απελευθέρωσης;

Ο Καραγάτσης είχε δίψα για μάθηση κι αυτό είναι έκδηλο στο έργο του. Στη «Χίμαιρα», μας καταθέτει πλούτο πληροφοριών απ’ την αρχαία ελληνική γραμματεία αφού η ηρωίδα του έχει κλασική παιδεία κι έλκεται από κάθε τι ελληνικό, ναυτικές λεπτομέρειες και λαογραφικού τύπου πληροφορίες ασχολούμενος με έναν συγκεκριμένο κύκλο ανθρώπων σ’ έναν μικρό τόπο.

Παράλληλα, μέσα απ’ την ιστορία της Μαρίνας και τον τρόπο που επιλέγει ο συγγραφέας να διεισδύσει στην ψυχή και το μυαλό της, διαβάζει κανείς θεωρίες της ψυχανάλυσης για το υποσυνείδητο και τον κόσμο των ονείρων ως εκπλήρωση μίας επιθυμίας.  Γιατί ποιος άλλος βρίσκεται στις σελίδες εκείνες που ο Καραγάτσης περιγράφει τον ταραγμένο ύπνο της  Μαρίνας από τον Φρόυντ με την «Ερμηνεία των Ονείρων»; […] το όνειρο (ακόμη και οι εφιάλτες) αποτελεί πάντοτε την εκπλήρωση μιας ασυνείδητης επιθυμίας, η έκφραση της οποίας όμως λογοκρίνεται πριν γίνει συνειδητή και παραμορφώνεται με διάφορους μηχανισμούς, όπως η μετάθεση και η χρήση συμβόλων[..]

Η Μαρίνα είναι ένα πλάσμα που ίπταται. Από την αρχή ως το τέλος του μυθιστορήματος, δεν πατάει στη γη αλλά αιωρείται με τρόπο τέτοιο που να προκαλεί τα βλέμματα γύρω της αλλά κανείς να μην μπορεί να συνειδητοποιήσει απόλυτα τη γοητεία της ιδιαιτερότητας της. Η Μαρίνα αδυνατεί να ενταχθεί σε οποιονδήποτε περίγυρο με οριοθετημένο κοινωνικό πλαίσιο. Καταπιέζεται, ασφυκτιά, νιώθει αμήχανη,  αντιδρά. Δεν επαναστατεί εξωτερικά, δεν είναι προκλητική σε πρώτο επίπεδο, αλλά ψάχνει τρόπους να δραπετεύσει. Και τους βρίσκει στα βιβλία της, στα σύμβολα της αρχαίας Ελλάδας που απεικονίζονται μέσα της ως το απόλυτο ιδανικό, στην αγάπη για το παιδί της που φιλοδοξεί να το διαπαιδαγωγήσει όπως αυτή θεωρεί καλύτερα αντίθετα απ’ την επικρατούσα αντίληψη της εποχής και πάνω απ’ όλα στις συνειδητές κι ασυνείδητες επιθυμίες της. Όταν ξυπνούν αρχέγονες μνήμες, η  σαρκική ανάγκη στοιχειώνει την υλική της ύπαρξη και τη  σπρώχνει προς το απαγορευμένο.

Η Μαρίνα είναι αέρινη και γήινη συγχρόνως. Οι φορές που υπακούει στο κάλεσμα της φύσης της μετρημένες στα δάχτυλα αλλά καθοριστικές για την ίδια και τους γύρω της. Μια φορά που στην πρώτη της νιότη ακόμα συνευρίσκεται ερωτικά μ’ έναν άγνωστο για να δοκιμάσει την πράξη και να εκδικηθεί έτσι τη μάνα της, μια άλλη μετά από χρόνια, τη νύχτα εκείνη που έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στη ζωή της, τότε που δεν μπόρεσε να υποτάξει τη φύση στον καθωσπρεπισμό και συνευρέθηκε με έναν ακόμη άγνωστο σαν πόρνη στα σκοτάδια του λιμανιού. Η τρίτη φορά έδωσε και τη χαριστική βολή αφού σηματοδότησε την τραγική έκβαση της ιστορίας της. Υπήρξε η φορά που το υποσυνείδητο έγινε συνειδητό και διέπραξε μοιχεία μέσα στο συζυγικό της σπίτι με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Όλα τα άλλα πρόσωπα στο έργο του Καραγάτση είναι δορυφόροι της Μαρίνας. Όλοι περιστρέφονται γύρω της σ’ αυτό το ηλιακό σύμπαν που τόσο εύστοχα ο συγγραφέας τοποθετεί σ’ ένα νησί του Αιγαίου.

Δεν γνωρίζω ποια ανάγκη ώθησε τον Τάρλοου να τιμήσει σκηνικά το συγκεκριμένο έργο του παππού του. Πιθανόν, απλώς το γεγονός αυτό καθαυτό της σπουδαιότητας του.

Η «Χίμαιρα είναι εξαιρετικά δύσκολη να μεταφερθεί στο θεατρικό σανίδι λόγω της εσωτερικότητας που έχει. Υπάρχει δράση αλλά όχι τέτοια που θέλει το θέατρο. Γι αυτό και κατά τη γνώμη μου η παράσταση ήταν κάπως άνευρη, ενώ ο θεατής για να κατανοήσει καλύτερα το βάθος στο οποίο καταδύεται ο Καραγάτσης, οφείλει να διαβάσει και το ίδιο το βιβλίο, προκειμένου να μην μείνουν αναπάντητα ερωτηματικά.

Εκτιμώ ωστόσο, αρκετά τη δουλειά του Τάρλοου. Πιστεύω ότι είναι ένας σκηνοθέτης με ευαισθησία για το έργο που διαχειρίζεται κάθε φορά και υπό τις υπάρχουσες συνθήκες και τις δυσκολίες που έχει η μεταφορά ενός πεζογραφήματος στο θέατρο, κατάφερε να επιβιώσει με περισσή αξιοπρέπεια. Αντιμετώπισε τις δυσκολίες μ’ ευρηματικότητα σε μέρη του κειμένου που χάριν της σκηνικής οικονομίας θα ήταν δύσκολο να παρουσιαστούν θεατρικά. Ενέταξε έτσι στην παράσταση ένα άρτιο αισθητικά φιλμάκι δέκα περίπου λεπτών που μας εισάγει ομαλά στην πρώτη σκηνή και δίνει το στίγμα του έργου και πληροφορίες για το παρελθόν της ηρωίδας. Κινηματογραφικά καλύπτει και μια δεξίωση στο μέσον του έργου με τη δράση να πηγαινοέρχεται απ’ το πανί στη σκηνή αλλά με κινηματογραφικό τρόπο «συνομιλεί» με το υπερπέραν σε μια σκηνή που τον απασχόλησε –κατά τα λεγόμενα του- πολύ και που δεν υπήρχε στην περυσινή παράσταση.

Εξαιρετικά λειτουργικός ο σκηνικός χώρος κι εκπληκτικά τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου. Νομίζω ότι κάθε της δουλειά ξεπερνά σε ποιότητα την  προηγούμενη.

Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερη επιλογή για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Έχοντας παρακολουθήσει αυτή τη νεαρή σε ηλικία ηθοποιό απ’ την παρθενική της θεατρική εμφάνιση το 2005 στο «Παράξενο Ιντερμέτζο» μέχρι σήμερα διαπίστωσα με ικανοποίηση και συγκίνηση τη θεατρική της ωρίμανση. Η Αϊδίνη παραχώρησε όλο το υποκριτικό και ψυχικό της οπλοστάσιο στη Μαρίνα Μπαρέ, μετουσιώθηκε σ’ αυτή τη γυναίκα με πρωτόγνωρη αφοσίωση, συνέπεια και σκηνικό ήθος.

Δεν είδα την περυσινή διανομή, ωστόσο οι δυο ηθοποιοί που υποδύθηκαν του αντρικούς ρόλους μου θύμισαν  δυστυχώς κακή απομίμηση της κινηματογραφικής «Μικράς Αγγλίας» (σχετικά πανομοιότυπο το ερωτικό τρίγωνο). Ο Μάξιμος Μουμούρης υπήρξε αδύναμος κι υποτονικός, ενώ ο Μοθωναίος σκιαγράφησε τον ρόλο χωρίς να εισχωρήσει σ’ αυτόν.

Δωρική η παρουσία της πάντα καλής Σμαράγδας Σμυρναίου, καλή και η Καίτη Μανωλιδάκη στον σύντομο ρόλο της.

Τα  δυο χρόνια που παίζεται η «Χίμαιρα» με γεμάτη αίθουσα, η αποδοχή  που έχει απ’ το κοινό και η πρόσφατη βράβευση της δικαιώνουν την επιλογή του σκηνοθέτη  και την επιθυμία του να συνομιλήσει ο σύγχρονος άνθρωπος με ένα τόσο σημαντικό έργο. Γράφοντας αυτές τις γραμμές, απαντώ τελικά – ερήμην του βέβαια- στο ποια ανάγκη έσπρωξε τον Τάρλοου σ’ αυτό το έργο.

«Η ΜΕΓΑΛΗ ΧΙΜΑΙΡΑ» του Μ. Καραγάτση

Διασκευή Στρατής Πασχάλης

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου

Σκηνικά – Κουστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου

Μουσική: Κατερίνα Πολέμη

Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου

Κίνηση – Χορογραφία: Ζωή Χατζηαντωνίου

Στίχοι τραγουδιών: Στρατής Πασχάλης

Σκηνοθεσία κινηματογραφικού μέρους: Χρήστος Δήμας

Διευθυντής Φωτογραφίας – Μοντέρ κινηματογραφικού μέρους: Γιώργος Αργυροηλιόπουλος

Βοηθός σκηνοθέτη κινηματογραφικού μέρους: Στέλλα Χαριτοπούλου

Hair Design: Χρόνης Τζήμος

Μακιγιάζ: Εύη Ζαφειροπούλου

Βοηθοί σκηνοθέτη: Άννα Πασπαράκη, Δήμητρα Κουτσοκώστα

Βοηθός σκηνογράφου: Τίνα Τζόκα

Βοηθός χορογράφου: Κορίνα Κόκκαλη

Φωτογραφίες: Βάσια Αναγνωστοπούλου

Video-Trailer: Σωκράτης Σπανός

Ζωγραφική σκηνικού: Νίκος Καρράς

Κατασκευή σκηνικού: Lazaridis Scenic Studio

Διανομή:

ΜΑΡΙΝΑ: Αλεξάνδρα Αϊδίνη

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μάξιμος Μουμούρης

ΜΗΝΑΣ: Δημήτρης Μοθωναίος

ΡΕΪΖΑΙΝΑ: Σμαράγδα Σμυρναίου

ΛΙΛΗ – ΚΑΛΛΙΟΠΗ – ΒΙΕΤΝΑΜΕΖΑ ΠΟΡΝΗ: Ειρήνη Φαναριώτη

ΑΝΝΟΥΛΑ, κόρη της Μαρίνας: Βασιλική Παναγιώτογλου, Μανιώ Τάρλοου

ΑΝΝΕΖΙΩ: Καίτη Μανωλιδάκη

ΈΝΑΣ ΆΓΝΩΣΤΟΣ: Δημήτρης Τάρλοου

Κινηματογραφική διανομή:

Μητέρα: Esther Andre Gonzalez
Γιατρός: Andre Maia
Συμβολαιογράφος: Gilles Touchais
Άγνωστος: Κωνσταντίνος Μιζαράς
Νομάρχης: Γιάννης Αναστασάκης
Εισαγγελέας: Αλέξανδρος Μυλωνάς
Ιταλός ναύτης: Νίκος Χαρίσης

Παγκόσμια πρώτη Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 14 Ιουλίου 2014.

Θέατρο Πορεία από 22 Νοεμβρίου 2014 έως 24 Μαΐου 2015.

Θέατρο Απόλλων Σύρου (piccola scala) από 29 Μαΐου έως 1 Ιουνίου 2015.

Θέατρο Πορεία 2η σεζόν από 3 Οκτωβρίου 2015 έως 17 Ιανουαρίου 2016.

 

Advertisements

0 Responses to “«Η Μεγάλη Χίμαιρα» στο θέατρο Πορεία”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 195,843 hits

Αρχείο


Αρέσει σε %d bloggers: