«Καντίντ ή η Αισιοδοξία» στο θέατρο Πόρτα

Αν αναρωτιέται κανείς πώς ένα κείμενο του 18ου αιώνα μπορεί να μας ενδιαφέρει σήμερα, η απάντηση κρύβεται στη θεώρηση που έχει καθένας από μας για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα οτιδήποτε γνώριμο παραχωρεί τη θέση του σε κάτι νέο κι αυτή η διαρκής μεταβολή φαντάζει ανοίκεια και προκαλεί αμηχανία για τη θέση μας μέσα σ’ αυτό το διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον.

Ο «Καντίντ», αφήγημα του 18ου αιώνα, εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1759 στο Παρίσι μέσα στην καρδιά του Διαφωτισμού, μιας περιόδου ισχυρών αντιπαραθέσεων και μεταβολών. Η αρχική του έκδοση ήταν παράνομη και μάλιστα ως συγγραφέας του φερόταν κάποιος ανύπαρκτος δόκτωρ Ραλφ. Σύντομα, αποκαλύφθηκε η ταυτότητα του Βολταίρου που στα μάτια των συντηρητικών φάνταζε σαν τον Αντίχριστο λόγω των απόψεων του. Ο «Καντίντ» έγινε αμέσως αποδεκτός απ’ το αναγνωστικό κοινό της εποχής και μάλιστα απ’ τους προοδευτικούς και φωτισμένους με αποτέλεσμα να επανεκδοθεί την ίδια κιόλας χρονιά δεκαεννιά φορές! Το 1761 η έκδοση περιελάμβανε και κάποιες προσθήκες ενώ ως το 1778 σημειώθηκαν τουλάχιστον πενήντα εκδόσεις. Στα ελληνικά, η πρώτη μετάφραση πραγματοποιήθηκε το 1922 στη σειρά «Εκλεκτά έργα», αρ. 64, του εκδοτικού οίκου Γ.Ι. Βασιλείου.

Αν αναλογιστούμε πόσο ταραχώδης ήταν η εποχή του Διαφωτισμού και πόσο χωρίστηκαν οι άνθρωποι σε δύο στρατόπεδα με τις ως τότε παραδεδομένες αξίες να μπαίνουν στο μικροσκόπιο και τη συγκρίνουμε με την εποχή μας, εύκολα αντιλαμβανόμαστε τη διαχρονικότητα του «Καντίντ».

Στον «Καντίντ» ο Βολταίρος φτιάχνει μια απλή ιστορία για να μιλήσει παραβολικά για τον νέο κόσμο που έρχεται και ν’ αναζητήσει τη θέση του ανθρώπου μέσα σ’ αυτόν. Είναι άλλωστε βασική εκδήλωση και ζητούμενο του Διαφωτισμού η αμφισβήτηση της κοινωνίας και του κράτους με τη μορφή που είχαν ως τότε κι η αναζήτηση διεξόδων από το παλιό καθεστώς και τη χριστιανική κοσμοθεωρία. Κόντρα στην αρχή του Γερμανού φιλοσόφου Λάιμπιτς που υποστήριζε ότι ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος δυνατός αφού έτσι μας παραδόθηκε απ’ τον Θεό, ο Βολταίρος ασκεί δριμεία κριτική στην εκκλησία και οραματίζεται έναν κόσμο αποδεσμευμένο από το παρελθόν και απαλλαγμένο από δεισιδαιμονίες. Μιλάει για ελεύθερη βούληση και καλεί τον άνθρωπο να στοχαστεί πάνω σ’ αυτά που θέλει ν’ αλλάξει σταματώντας να αποδέχεται στωικά και μοιρολατρικά ό, τι του επιβάλλεται. “Il faut cultivar notre jardin”, «πρέπει να καλλιεργήσουμε» τον κήπο μας, να δουλέψουμε για το δικό μας καλό, λέει στο τέλος της ιστορίας ο Καντίντ αποδεσμευμένος πια απ’ τον κηδεμόνα του και άρα ελεύθερος και με ώριμη σκέψη.

Η ιστορία είναι απλή. Ο Καντίντ (ελληνική μετάφραση «αγαθός») είναι ένας χαρούμενος νεαρός που ζει στη Βεστφαλία στον πύργο ενός Βαρώνου. Όλα μοιάζουν να κυλούν υπέροχα γι’ αυτόν μέχρι τη στιγμή που ο Βαρώνος τον συλλαμβάνει να ερωτοτροπεί με την μονάκριβη κόρη του Κυνεγόνδη και τον διώχνει. Απ’ αυτό το σημείο αρχίζει μια σειρά από περιπέτειες που θα βάλουν σε δοκιμασία την πίστη του Καντίντ απέναντι στους ανθρώπους, τον Θεό, τη φύση… Ο Καντίντ έρχεται αντιμέτωπος με συνθήκες που δεν μπορούσε καν να φανταστεί. Εύκολα γίνεται αντιληπτό εδώ το συμβολικό στοιχείο, η πτώση του ανθρώπου απ’ τον παράδεισο, η έκθεση σε δυσκολίες, η τιμωρία…

Αυτή είναι και η αφορμή για να αναπτύξει ο Βολταίρος το φιλοσοφικό του επιχείρημα ότι ο κόσμος χρειάζεται πολλή δουλειά για να γίνει καλύτερος. Παράλληλα με τη σταδιακή αποκαθήλωση της θεωρίας του Λάιμπιτς, ο Βολταίρος καταρρίπτει και τη μανιχαϊστική αντίληψη που πρεσβεύει ότι οι άνθρωποι είναι εγγενώς κακοί και ότι τόσο το καλό όσο και το κακό είναι ανεξάρτητες δυνάμεις που προσπαθούν να κυριαρχήσουν στον κόσμο, αλλά όλα βαίνουν προς το χειρότερο επειδή ο Θεός μας εγκατέλειψε στην τύχη μας.

Ενδιαφέρον επίσης είναι και το πλαίσιο μέσα στο οποίο βάζει ο Βολταίρος τον ήρωα του να περιπλανιέται. Έτσι, μέσα στις περιπέτειες του διωγμένου Καντίντ, διαδραματίζονται αληθινά γεγονότα όπως ο σεισμός της Λισαβόνας που αφάνισε τριάντα χιλιάδες κατοίκους το 1755 (σ.σ ο Βολταίρος είχε γράψει ένα γράμμα για το γεγονός, στο οποίο εξέφραζε την πίκρα του για το συμβάν καθώς και τον σαρκασμό του σε αυτούς που πιστεύουν ότι τέτοια καταστροφικά γεγονότα αποτελούν αναγκαίο κομμάτι του καλύτερου δυνατού κόσμου), ο Επταετής Πόλεμος μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας, καθώς και η εκτέλεση του Άγγλου ναυάρχου Βyng, το 1757, γεγονός που είχε προκαλέσει την αντίδραση του Βολταίρου, αφού προσπάθησε να μεσολαβήσει για την αθώωσή του. Κι όλα τα παραπάνω δεν είναι τυχαίες προσθήκες αφού αποτελούν τα όπλα του φιλοσόφου  απέναντι  στον δογματισμό της θρησκείας, την αριστοκρατία, τον πόλεμο, τις αδικίες που έπλητταν τους ανθρώπους γενικά αλλά και τον ίδιο ειδικότερα.

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος έστησε μια ανάλαφρη παράσταση μεταφέροντας ευρηματικά τον Καντίντ σ’ ένα λογοτεχνικό σαλόνι της εποχής (ήταν πολύ δημοφιλή στα χρόνια του Διαφωτισμού) και βάζοντας τον να διηγείται τις περιπέτειες του στους υπόλοιπους καλεσμένους.  Με πολύ έξυπνο τρόπο, δημιούργησε το κατάλληλο περιβάλλον για να εκθέσει τις φιλοσοφικές αντιπαραθέσεις που υπήρξαν κι η αφορμή συγγραφής του έργου απ’ τον Βολταίρο, αφού τόσο η πεποίθηση περί του καλύτερου δυνατού κόσμου όσο κι ο μανιχαϊσμός εκφράζονται απ’ τους ίδιους τους παρευρισκόμενους σε ζωντανό διάλογο με τον Καντίντ.

Η ομάδα των ηθοποιών είχε ζωντάνια και κέφι κι έτσι στήθηκε μια παράσταση – γλέντι χωρίς να χάνεται το ουσιαστικό νόημα του κειμένου. Μοναδική ένσταση η διάρκεια της που θα μπορούσε να είναι λίγο πιο σύντομη προς το τέλος αφού ο θεατής εξαντλείται πια απ’ την αφήγηση του Καντίντ κι ενώ 1-2 φορές φαίνεται να οδηγείται η παράσταση σε κορύφωση, συνεχίζεται με αποτέλεσμα να χάνει το ενδιαφέρον της πλατείας.

Παρόλα αυτά, η σκηνοθετική γραμμή του Μοσχόπουλου στέφθηκε μ’ επιτυχία αποδεικνύοντας για μια ακόμη φορά ότι μπορεί κανείς να μιλήσει για πολύ σοβαρά πράγματα χωρίς στόμφο και σοβαροφάνεια κι έτσι, χωρίς διδακτισμό να κάνει πιο εύκολη τη μετάδοση τους στον αποδέκτη.

Θέατρο Πόρτα

«Καντίντ ή η Αισιοδοξία»

Διασκευή-Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος

Κίνηση: Σοφία Πάσχου

Σκηνικά: Ευαγγελία Θεριανού

Κοστούμια: Κλαίρ Μπρέισγουελ

Φωτισμοί: Σοφία Αλεξιάδου

Βοηθός Σκηνοθέτη: Παντελής Φλατσούσης

Β’ Βοηθός Σκηνοθέτη: Ρωμανός Μαρούδης

Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

Συμπαραγωγή: ΠΟΡΤΑ & ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κοζάνης

Παίζουν: Μιχάλης Συριόπουλος, Ελένη Βλάχου, Ειρήνη Μπούνταλη, Ευσταθία Τσαπαρέλη, Μάνος Γαλανής, Παντελής Βασιλόπουλος, Φοίβος Συμεωνίδης, Βασίλης Κουλακιώτης, Δημήτρης Φουρλής

Advertisements

0 Responses to “«Καντίντ ή η Αισιοδοξία» στο θέατρο Πόρτα”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s




Επισκεψιμότητα

  • 199,302 hits

Αρχείο

Advertisements

Αρέσει σε %d bloggers: